มดขึ้นปลั๊กไฟ เพราะอะไร อันตรายไหม และควรทำอย่างไรให้ปลอดภัยกับคนในบ้าน

มดขึ้นปลั๊กไฟส่วนใหญ่เป็นเพราะปลั๊กเป็นช่องเปิดบนผนังที่ต่อไปยังโพรงในผนังและท่อร้อยสายไฟ ซึ่งมืด แห้ง และอุ่น มดจึงใช้เป็นทางผ่านหรือที่หลบ และมีมดบางชนิด เช่น มดคันไฟ ที่ถูกดึงดูดด้วยกระแสไฟฟ้า เรื่องนี้ต้องจัดการแบบปลอดภัยก่อน คือหยุดใช้เต้ารับที่มีมด ห้ามแกะหน้ากากปลั๊ก ห้ามฉีดสเปรย์ ห้ามราดน้ำหรือโรยผงเข้าไป แล้วให้ช่างไฟฟ้าตรวจ ส่วนเราทำได้เฉพาะงานนอกปลั๊ก คือหาต้นทางมด เช็ดทางเดินบนผนัง และเก็บของกินให้ห่างจุดนั้น

บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของชุดเรื่องมดขึ้นจุดต่าง ๆ ในบ้าน ตอบคำถามที่คนค้นบ่อย ทั้งมดเข้าปลั๊กไฟอันตรายไหม ปลั๊กที่มีมดยังใช้ได้ไหม และทำไมมดชอบขึ้นกาน้ำร้อน ถ้ามดขึ้นหลายจุดในบ้าน ให้อ่านภาพรวมที่ มดในบ้านเยอะมาก เกิดจากอะไร ประกอบด้วย

มดเข้าปลั๊กไฟเพราะปลั๊กเป็นช่องที่เชื่อมกับโพรงในผนัง กล่องปลั๊กด้านหลังหน้ากากต่อกับท่อร้อยสายไฟที่วิ่งไปทั่วบ้าน ในนั้นมืด แห้ง อุ่นกว่าข้างนอก และไม่มีใครรบกวน มดที่ทำรังในผนัง ใต้พื้น หรือบนฝ้าจึงใช้ท่อและกล่องปลั๊กเป็นทางเดินและที่หลบ พอเจอรูเปิดที่หน้าปลั๊ก ก็ออกมาหาอาหารในห้องทางนั้น

มีหลักฐานว่ามดบางชนิดสนใจไฟฟ้าโดยตรง ข้อมูลใน บทความเรื่องมดคันไฟแดงในวิกิพีเดีย (ภาษาอังกฤษ) ระบุว่ามดชนิดนี้ถูกดึงดูดด้วยไฟฟ้า เมื่อมดโดนกระแสไฟจะปล่อยสารเตือนภัยและสารเรียกพวก ทำให้มดตัวอื่นตามมารวมที่จุดเดิมมากขึ้น และทำให้อุปกรณ์ไฟฟ้าเสียหายหรือเกิดไฟฟ้าลัดวงจรได้

อีกเหตุผลคือตำแหน่งปลั๊ก ปลั๊กในครัว ข้างตู้เย็น ใกล้เคาน์เตอร์ชงกาแฟ หรือหลังโต๊ะกินข้าว อยู่ใกล้อาหาร มดที่เดินผนังไปหาอาหารจึงผ่านปลั๊กเป็นประจำ ถ้าเห็นมดเฉพาะปลั๊กจุดเดียว ให้ดูก่อนว่ารอบ ๆ มีของกินหรือคราบหวานหรือเปล่า

มดขึ้นปลั๊กไฟอันตรายได้ ตัวมดที่เข้าไปอยู่ระหว่างขั้วไฟฟ้า มดที่ตายสะสมในกล่องปลั๊ก และเศษดินที่มดขนเข้าไป อาจทำให้เกิดไฟฟ้าลัดวงจร ขั้วต่อเสื่อม หรือเกิดความร้อนผิดปกติที่ปลั๊ก มดบางชนิดยังกัดฉนวนหุ้มสายได้ ความเสี่ยงนี้มองจากภายนอกไม่เห็น จึงต้องให้ช่างไฟฟ้าเป็นคนตรวจ ไม่ใช่เดาเองว่าไม่เป็นไร

สัญญาณที่ต้องหยุดใช้ปลั๊กนั้นทันทีคือ มีกลิ่นไหม้หรือกลิ่นพลาสติกละลาย หน้ากากปลั๊กร้อนหรือมีรอยดำ มีเสียงแตกเปรี๊ยะหรือเห็นประกายไฟ เสียบปลั๊กแล้วไฟติด ๆ ดับ ๆ หรือเบรกเกอร์ตัดบ่อยผิดปกติ ถ้ามีควันหรือกลิ่นไหม้ชัดเจน ให้ตัดไฟที่เบรกเกอร์ถ้าทำได้อย่างปลอดภัย แล้วเรียกช่างไฟฟ้า

ต่อให้ยังไม่มีอาการเหล่านี้ ปลั๊กที่มีมดเข้าออกเป็นประจำก็ไม่ควรใช้ต่อไปเรื่อย ๆ โดยเฉพาะปลั๊กที่เสียบเครื่องใช้ไฟฟ้ากำลังสูง เช่น กาต้มน้ำ ไมโครเวฟ หม้อหุงข้าว หรือเครื่องทำน้ำอุ่น ให้ย้ายไปใช้ปลั๊กอื่นที่ไม่มีมดชั่วคราวระหว่างรอช่าง

สิ่งแรกคือหยุดใช้ปลั๊กนั้น ถ้ามีเครื่องใช้ไฟฟ้าเสียบอยู่และไม่มีกลิ่นไหม้หรือความร้อน ให้ปิดสวิตช์เครื่องแล้วถอดปลั๊กออกโดยจับที่หัวปลั๊ก มือต้องแห้ง จากนั้นติดป้ายหรือเทปบอกคนในบ้านว่าห้ามใช้จุดนี้ โดยเฉพาะเด็ก แล้วนัดช่างไฟฟ้ามาตรวจ อย่าแกะหน้ากากปลั๊กออกดูเอง

ระหว่างรอช่าง งานที่ทำเองได้อยู่นอกปลั๊กทั้งหมด ให้ดูว่าแถวมดเดินมาจากไหนบนผนังหรือพื้น ถ้าแถวมดเดินบนผนังมาถึงปลั๊ก ให้เช็ดแนวทางเดินบนผนังที่อยู่ห่างจากปลั๊กด้วยผ้าหมาด เพื่อลบกลิ่นนำทาง แต่ไม่เช็ดตัวหน้ากากหรือรูปลั๊ก และไม่ใช้ผ้าเปียกแฉะใกล้ปลั๊ก

ย้ายของกิน ขวดน้ำหวาน ชามอาหารสัตว์ และถังขยะที่อยู่ใต้หรือใกล้ปลั๊กนั้นออกไปก่อน เพราะเป็นเหตุให้มดเดินผ่านจุดนั้นบ่อย และจดไว้ว่าเห็นมดเวลาไหน มาจากทางไหน มีมดที่ปลั๊กอื่นด้วยหรือไม่ ข้อมูลนี้ช่วยให้ช่างไฟฟ้าหรือบริษัทกำจัดแมลงทำงานได้ตรงจุดขึ้น

เพราะเพิ่มความเสี่ยงโดยไม่ได้แก้ต้นเหตุ ของเหลวที่ฉีดหรือราดเข้าไปอาจทำให้เกิดไฟฟ้าลัดวงจรหรือไฟดูด สเปรย์กระป๋องหลายชนิดใช้แก๊สที่ติดไฟได้ ซึ่งฉลากมักเตือนให้ใช้ห่างจากประกายไฟ ส่วนผงที่โรยเข้าไปจะค้างอยู่ในกล่องปลั๊กและเปียกชื้นได้ ทั้งหมดนี้เป็นเหตุผลที่คำแนะนำให้ฉีดสเปรย์เข้ารูปลั๊กไม่ควรทำตาม

อีกเหตุผลคือได้ผลไม่นาน สเปรย์ฆ่าได้แค่มดที่โดนตรง ๆ ส่วนมดที่เหลือจะหนีลึกเข้าไปในผนัง หรือย้ายไปออกปลั๊กอื่นที่อยู่ในแนวท่อเดียวกัน รังที่อยู่ในผนังยังอยู่ครบ ไม่กี่วันก็กลับมาใหม่ ขณะที่ความเสี่ยงเรื่องไฟฟ้ายังค้างอยู่ในปลั๊ก

ห้ามใช้ไม้ ลวด หรือเข็มแหย่รูปลั๊กเพื่อเขี่ยมดออก ห้ามใช้เครื่องดูดฝุ่นดูดที่รูปลั๊ก และห้ามใช้ไดร์เป่าลมร้อนเป่าเข้าไป ส่วนเจลทากันมดก็ห้ามทาลงบนหน้ากากปลั๊ก สวิตช์ไฟ หรือรอบรูปลั๊ก งานในปลั๊กเป็นงานของช่างไฟฟ้าทั้งหมด

ช่างไฟฟ้าจะตัดไฟวงจรนั้นก่อน แล้วเปิดหน้ากากตรวจว่ามีมด เศษดิน หรือซากมดในกล่องปลั๊กมากแค่ไหน สายและขั้วต่อเสียหายหรือเปล่า มีรอยไหม้หรือความร้อนสะสมไหม จากนั้นจึงทำความสะอาด เปลี่ยนเต้ารับถ้าเสื่อม และตรวจปลั๊กอื่นที่อยู่ในวงจรหรือแนวท่อเดียวกัน เพราะมดมักใช้หลายจุดพร้อมกัน

สิ่งที่ควรถามช่างคือ มีช่องที่มดใช้เข้ากล่องปลั๊กตรงไหน และอุดได้ไหม เช่น ช่องรอบท่อร้อยสายด้านหลังกล่อง ช่องระหว่างหน้ากากกับผนัง หรือรูที่ไม่ได้ใช้ การอุดช่องต้องใช้วัสดุที่เหมาะกับงานไฟฟ้าและทำโดยคนที่รู้ระบบ ไม่ควรเอาดินน้ำมัน กาว หรือซิลิโคนไปอุดรูปลั๊กเอง

ถ้าช่างพบว่ามีมดในหลายปลั๊กหรือในท่อร้อยสายยาว แปลว่ารังอยู่ในโครงสร้างบ้าน ควรเรียกบริษัทกำจัดแมลงมาจัดการรังควบคู่กัน โดยให้ทั้งสองฝ่ายรู้ว่าจุดไหนเป็นงานไฟฟ้า จุดไหนใช้สารกำจัดแมลงได้ เพื่อไม่ให้มีการฉีดสารใกล้ขั้วไฟ

มดชอบกาน้ำร้อนเพราะรอบกามีครบทุกอย่างที่มดต้องการ คือความอุ่นจากฐานต้มน้ำ หยดน้ำที่หกรอบกา และคราบกาแฟ ชา นมข้น หรือน้ำตาลที่หกตอนชงเครื่องดื่มแล้วเช็ดไม่หมด ใต้ฐานกาและตัวเครื่องยังมีช่องเล็ก ๆ ที่มืดและอุ่น มดจึงเข้าไปหลบหรือเดินผ่านได้ โดยเฉพาะกาที่ตั้งชิดผนังข้างปลั๊ก

วิธีแก้คือถอดปลั๊กและรอให้เครื่องเย็นก่อน แล้วเช็ดฐานกา ตัวกา และเคาน์เตอร์รอบ ๆ ด้วยผ้าหมาดตามคู่มือของผู้ผลิต ห้ามล้างฐานที่มีขั้วไฟด้วยน้ำ และห้ามฉีดสเปรย์ใส่เครื่อง ถ้ามดเข้าไปในตัวเครื่องหรือฐานจำนวนมาก ให้หยุดใช้และติดต่อศูนย์บริการหรือร้านซ่อม

มุมชงกาแฟควรรวมกระปุกน้ำตาล กาแฟ และนมข้นไว้ในถาดเดียว วางบนแผ่นกันมดโดยเว้นระยะขอบ 5 ซม. เช็ดคราบหวานทุกครั้งหลังชง และตั้งกาต้มน้ำห่างจากผนังเล็กน้อย แผ่นกันมด ขนาด 30x42 ซม. ราคา ฿148 มีพื้นที่วางของประมาณ 20x32 ซม. หลังหักขอบ ใช้รองกระปุกเครื่องชงได้ แต่ไม่ควรวางกาต้มน้ำที่ร้อนบนแผ่น เพราะเรายังไม่มีข้อมูลจากผู้ผลิตเรื่องการทนความร้อนของแผ่น

ปลั๊กพ่วง เราเตอร์ ไมโครเวฟ หม้อหุงข้าว เครื่องปรับอากาศ และทีวี เป็นเครื่องที่อุ่นและมีช่องระบายอากาศ มดจึงเข้าไปได้เหมือนปลั๊กไฟในผนัง ถ้าเห็นมดเข้าออกเครื่องเหล่านี้ ให้ปิดเครื่อง ถอดปลั๊ก และย้ายของกินที่อยู่ใกล้ออกไป ห้ามเปิดฝาเครื่องเอง ห้ามฉีดสเปรย์เข้าช่องระบายอากาศ

ปลั๊กพ่วงราคาไม่แพงเมื่อเทียบกับความเสี่ยง ถ้ามดเข้าไปอยู่ข้างในแล้ว วิธีที่ปลอดภัยที่สุดคือเลิกใช้ปลั๊กพ่วงนั้นแล้วซื้อใหม่ ส่วนเครื่องใช้ไฟฟ้าที่แพงหรือยังอยู่ในประกัน ให้ติดต่อศูนย์บริการของยี่ห้อนั้น เพราะการแกะเครื่องเองอาจทำให้เสียสิทธิ์ประกันและอันตรายจากไฟฟ้า

ปลั๊กพ่วงที่วางกับพื้นมุมห้องเป็นจุดที่มดเจอบ่อย เพราะมดเดินตามรอยต่อพื้นกับผนังอยู่แล้ว ให้ยกปลั๊กพ่วงขึ้นยึดใต้โต๊ะหรือบนชั้นที่ไม่ติดผนัง และจัดสายไม่ให้เป็นสะพานจากพื้น ถ้ามดขึ้นโต๊ะคอมด้วย ดูวิธีจัดสายและโต๊ะได้ใน มดขึ้นโต๊ะทำงาน และถ้ามดเข้าเครื่องแล้ว ดูตัวอย่างได้ที่ มดขึ้นโน้ตบุ๊ค

กันมดขึ้นปลั๊กไฟซ้ำได้ด้วยการจัดการสามเรื่องพร้อมกัน คือ ให้ช่างอุดช่องที่มดใช้เข้ากล่องปลั๊ก ตามแถวมดบนผนังและพื้นไปหาต้นทาง แล้วอุดรอยแตกตามบัวพื้น ขอบหน้าต่าง และรอยต่อผนังที่อยู่นอกระบบไฟ และย้ายของกินให้ห่างผนังที่มีปลั๊ก ถ้าทำแค่อย่างเดียว มดมักกลับมาทางเดิมหรือหาปลั๊กอื่นแทน

ในครัวและมุมชงกาแฟ อย่าวางของกินชิดผนังใต้ปลั๊ก ให้รวมไว้ในถาดบนแผ่นกันมด หรือบนโต๊ะที่ทาเจลรอบขา เช็ดคราบหวานบนเคาน์เตอร์ทุกวัน และเทถังขยะเศษอาหารก่อนนอน ถ้ามดไม่มีอะไรให้หาใกล้ผนังนั้น แนวทางเดินที่ผ่านปลั๊กก็จะหายไปเอง

ถ้าเจอรังนอกผนัง เช่น ใต้กระเบื้องหน้าบ้านหรือในกระถางต้นไม้ การใช้เหยื่อกำจัดมดตามทางเดินที่พื้นห่างจากปลั๊กช่วยลดมดที่รังได้ ต้องใช้ตามฉลากและไม่วางใกล้ปลั๊กหรือสายไฟ เทียบวิธีกันมดแต่ละแบบได้ใน วิธีกันมด ทุกแบบ

ควรเรียกเมื่อมดขึ้นปลั๊กไฟหลายจุดในบ้าน เจอมดในสวิตช์ไฟหรือตู้ไฟ มดกลับมาทั้งที่ช่างทำความสะอาดและอุดช่องแล้ว หรือเป็นมดที่กัดเจ็บอย่างมดคันไฟ กรณีเหล่านี้มักแปลว่ารังอยู่ในผนัง ใต้พื้น หรือบนฝ้า ซึ่งเจ้าของบ้านเข้าถึงไม่ได้และไม่ควรใช้สารเองใกล้ระบบไฟ

เวลาติดต่อ ให้บอกบริษัทกำจัดแมลงว่ามดอยู่ในระบบไฟ จุดไหนบ้าง และช่างไฟฟ้าตรวจอะไรไปแล้ว ถามว่าจะใช้วิธีไหน ใช้สารอะไร ปลอดภัยกับเด็กและสัตว์เลี้ยงอย่างไร และต้องปิดไฟวงจรไหนระหว่างทำงานหรือไม่ บริษัทที่ทำงานเป็นระบบจะตอบคำถามเหล่านี้ได้ก่อนเริ่มงาน

ถ้าอยู่คอนโดหรือบ้านเช่า ให้แจ้งนิติบุคคลหรือเจ้าของบ้านก่อน เพราะระบบไฟและผนังเป็นส่วนของอาคาร มดในห้องเรามักเชื่อมกับห้องข้าง ๆ หรือช่องท่อส่วนกลาง การแก้เฉพาะห้องเดียวจึงมักไม่จบ